razem: 18483

...::: WIGILIJNY OPŁATEK :::...

Dla nas - Polaków, dniem szczególnym jest wigilia, rozpoczynająca święta Bożego Narodzenia. Najważniejszym momentem jest dzielenie się opłatkiem. To okazanie sobie miłości, przyjaźni, przywiązania. Zwyczaj łamania się chlebem pochodzi z czasów przedchrześcijańskich. Słowianie przypisywali mu znaczenie symboliczne. Tradycja chrześcijańska nadała pogańskim obyczajom nowe znaczenie. Opłatek stał się symbolem pojednania i umocnienia więzi rodzinnej w ten jeden, jedyny wieczór w roku. Był to chleb błogosławiony w kościele stanowił namiastkę komunii, był również spożywany na ucztach braterskich - agapach.

Zwyczaj łamania się opłatkiem powstał w dawnych wiekach na południu Europy. Był formą życia wspólnotowego pierwszych chrześcijan, polegał na wzajemnym obdarowywaniu się przez wiernych i duchownych eulogiami - chlebem nieofiarnym. - W naszym kraju przekształcił się, w zwyczaj odrębny i jedyny. Eulogia wprowadzono w IV w., gdy liczba wiernych gwałtowanie rosła, a jednocześnie zaczęła zanikać praktyka przyjmowania Eucharystii przez wszystkich uczestników mszy. Zwyczaj ten dla każdego Polaka nabrał znaczenia niemal mitycznego, nie dającego się wytłumaczyć argumentami obyczajowymi, ani nawet religijnymi.

Opłatek to rodzaj ciasta ze skrobi pszennej i wody, pieczonego w bardzo cienkich arkuszach i jest używany przy wieczerzy wigilijnej, przy składaniu życzeń świątecznych. Nazwa opłatek pochodzi od łacińskiego słowa "oblatum", które oznacza dar ofiarny. Oznacza rodzaj przaśnego chleba pieczonego w formie cienkich płatków. W starożytności wypiekano go w ten sposób, że na rozgrzane gładkie kamienie lub płyty z żelaza wylewano rzadkie ciasto, które po upieczeniu było obcinane na kształt koła. W okresie późniejszym często robione było z dorodnych ziaren pszenicy, które były mielone na dokładnie wymytych żarnach. Mąkę starannie przesiewano. Ciasto wylewano na rozgrzane żelazne szczypce z kolistym wgłębieniem, w którym były wyryte: krzyż, Chrystus ukrzyżowany, insygnia Męki Pańskiej, baranek, litery IHS (złożony z trzech pierwszych liter imienia Jezus w języku greckim, tłumaczony również jako skrót określeń: Jezus Hominum Salvator, Jezus Homo Sanctus) i inne symbole.

Do Polski sprowadzili opłatki we wczesnym średniowieczu zakonnicy. Początkowo miał opłatek tylko wymowę symboliczną-jako chleb eucharystyczny. Dopiero później trafił do polskich domów, nabierając charakteru świeckiego. W 1628 roku księża polscy zostali zobowiązani do chodzenia po kolędzie i roznoszenia opłatków swoim parafianom. I tak zwyczaj dzielenia się opłatkiem przy wigilijnym stole rozpowszechnił się w całej Polsce. Wierzono, że kto przełamał się z innymi opłatkiem, temu nie zabraknie chleba przez cały następny rok. Wypiekiem opłatków bożonarodzeniowych początkowo trudnili się zakonnicy, dopiero w XV w. zajęły się - siostry zakonne i organiści oraz świeccy zatrudnieni w gospodarstwach kościelnych. Staropolskie opłatki byty kolorowe, pięknie zdobione, dzisiejsze są przeważnie białe. Wykonywano również kolorowe opłatki dla zwierząt. Dziś krążki komunikantów i dużych krążków - hostii, oraz opłatków zdobione są symbolami: Oka Opatrzności, serca przebitego trzema gwoździami, kielicha, krzyża, scenami o tematyce bożonarodzeniowej, motywami kolędowymi lub pastorałkowymi oraz różnymi formami szopki itp.

Ludowa tradycja podaje, że obchodzenie domów przed świętami z opłatkiem wiązało się z drobnymi datkami pieniężnymi dawanymi organiście lub księdzu.

© 1998 - 2018 by Jordan Busiakiewicz. Wszelkie prawa zastrzeżone !!!